বাঢ়ি আহিছে ভাৰতীয় ভাষাৰ গুৰুত্ব

BartaNE/27/11/22

কিছুদিন পূৰ্বে দিল্লীৰ পাটিয়ালা হাউছৰ জিলা আৰু সত্ৰ আদালতৰ প্ৰধান ন্যায়াধীশ ধৰ্মেশ শৰ্মাই হিন্দী সন্দৰ্ভত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰায় প্ৰদান দিছিল। তেওঁ স্পষ্টভাৱে কৈছিল যে যদি কোনো পক্ষৰ পৰা হিন্দী ভাষাত প্ৰমাণ বা আন কোনো কাৰ্যবিধি লিপিবদ্ধ কৰিবলৈ আদালতলৈ আহে, তেন্তে ৰাষ্ট্ৰৰ ৰাজধানীৰ আদালতসমূহে আইনগতভাৱে তাক গ্ৰহণ কৰাটো বাধ্যতামূলক। প্ৰধান জিলা ন্যায়াধীশগৰাকীয়ে এইটোও কয় যে মহানগৰ দণ্ডাধীশগৰাকীয়ে কেনে ধৰণৰ সমস্যাৰ বাবে অশান্তি পাইছে সেয়া বুজা হোৱা নাই। সাক্ষীৰ বক্তব্য কম্পিউটাৰত ৰেকৰ্ড কৰিব পাৰি। লগতে ষ্টেনোগ্ৰাফাৰৰ কম্পিউটাৰত হিন্দী ফন্ট থাকে। যদি ষ্টেনোগ্ৰাফাৰে হিন্দী টাইপিং নাজানে তেন্তে হিন্দীত টাইপ কৰিব পৰা ষ্টেন’গ্ৰাফাৰৰ বাবে অনুৰোধ কৰিব পাৰি, তাৰ ব্যৱস্থা কৰিব পাৰি।

এখোজ আগুৱাই গৈ তেওঁ নিজৰ আদেশত কয় যে যদি হিন্দীত টাইপ কৰিব পৰা ষ্টেনোগ্ৰাফাৰ পোৱা নাযায়, তেন্তে দণ্ডাধীশে নিজেই বা আদালতৰ কৰ্মচাৰীৰ সহায়ত সাক্ষীৰ বক্তব্য হিন্দীত লিপিবদ্ধ কৰিব পাৰে। তেওঁ নিজৰ সিদ্ধান্তত আইনী বিধানৰ কথাও উল্লেখ কৰে। হিন্দীত প্ৰমাণ লিপিবদ্ধ কৰিবলৈ পক্ষৰ অনুৰোধ নাকচ কৰিলে ফৌজদাৰী প্ৰক্ৰিয়া বিধিৰ ২৭২ নং ধাৰা আৰু দিল্লী উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ নিয়ম উলংঘা হ’ব। দিল্লী উচ্চ ন্যায়ালয়ে ৰায় দিছে যে দেৱনাগৰী লিপিৰ হিন্দী দিল্লী উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ অধীনস্থ আদালতৰ ভাষা হ’ব।

এই সিদ্ধান্তৰ আধাৰ আছিল দিল্লীৰ মহানগৰ দণ্ডাধীশৰ আদালতত চলি থকা এটা গোচৰ। তাত এটা পক্ষই দণ্ডাধীশক অনুৰোধ কৰিছিল যে সাক্ষীৰ যুক্তিৰ সময়ত প্ৰশ্ন হিন্দীত সোধা উচিত আৰু তেওঁলোকৰ উত্তৰো কেৱল হিন্দীত লিপিবদ্ধ কৰিব লাগে। মেট্ৰ’পলিটান দণ্ডাধীশে প্ৰশ্নসমূহৰ উত্তৰ হিন্দীত লিপিবদ্ধ কৰিবলৈ কৰা আবেদন নাকচ কৰিছিল। মেট্ৰ’পলিটান দণ্ডাধীশে কৈছিল যে আদালতৰ প্ৰয়োজনীয় সুবিধা নাই, সেয়ে তেওঁৰ অনুৰোধ মানি ল’ব পৰা নাযায়। তেওঁৰ আৱেদন নাকচ হোৱাৰ পিছত গুলচন পহুজা নামৰ এজন ব্যক্তিয়ে এই সিদ্ধান্তৰ বিৰুদ্ধে জিলা আৰু সত্ৰ ন্যায়াধীশৰ আদালতত আবেদন জনায়। য’ত জিলা আৰু সত্ৰ ন্যায়াধীশে মহানগৰ দণ্ডাধীশৰ সিদ্ধান্ত বাতিল কৰে।

এই সিদ্ধান্তৰ বিষয়ে যিমান আলোচনা হ’ব লাগিছিল, সিমান আলোচনা হোৱা দেখা নগ’ল। সম্পদৰ অভাৱ বা অনুপলব্ধতাৰ সমস্যা থাকিলেও দণ্ডাধীশে সাক্ষীৰ বক্তব্য বা প্ৰমাণ হিন্দীত লিপিবদ্ধ কৰাৰ প্ৰচেষ্টা চলাব লাগিব। এই সিদ্ধান্তই দণ্ডাধীশ আৰু ন্যায়াধীশৰ দায়িত্বও স্পষ্টকৈ বুজাইছে। আজি যেতিয়া হিন্দী সন্দৰ্ভত অপ্ৰয়োজনীয় ৰাজনীতি চলি আছে, তেনে পৰিস্থিতিত আদালতৰ এনেধৰণৰ সিদ্ধান্তই ভাৰতীয় ভাষাত ন্যায়ৰ দিশত লোৱা পদক্ষেপক সবল কৰিবলৈ গৈ আছে। দিল্লী উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ অধীনৰ আদালতত হিন্দী ভাষাৰ ব্যৱহাৰ সন্দৰ্ভত সময়ে সময়ে বিভিন্ন পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰা হৈছে। কিছু বছৰৰ আগতে দিল্লীৰ তিছ হাজাৰী আদালতেও হিন্দী সন্দৰ্ভত প্ৰচেষ্টা লৈছিল আৰু এনে ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল যে আদালতৰ বিভিন্ন বিভাগৰ মাজত লিখিত যোগাযোগ হিন্দীত হ’ব লাগে।

নিম্ন আদালতত ইংৰাজী ভাষাৰ ব্যৱহাৰ দেখি কিছু বছৰৰ আগৰ এটা ঘটনা মনলৈ আহে। গাজিয়াবাদৰ এখন হাউছিং ছ’চাইটিত গঠন হ’ল নতুন ৰেচিডেণ্টছ ৱেলফেয়াৰ এছ’চিয়েচন। তাত থকা জাননী ফলকখনত ছোছাইটিৰ ফ্লেটত নিতৌ কাম কৰিবলৈ অহা ঘৰুৱা সহায়কাৰীসকলৰ বাবে ইংৰাজীত জাননী দিয়া হৈছিল ৷ কিন্তু সেই জাননীখনৰ পৰা একো কাম হোৱা নাছিল৷ এই সমস্যা কেনেকৈ সমাধান কৰিব পাৰি তাক লৈ ৰেচিডেণ্ট ৱেলফেয়াৰ এছ’চিয়েশ্যনৰ সভাপতিজন চিন্তিত হৈ পৰিছিল। হঠাৎ এদিন এগৰাকী বৃদ্ধাই চেয়াৰমেনক বিচলিত হোৱা দেখি, তেওঁৰ বিপদৰ কাৰণ জানিব বিচাৰিলে। কাৰণটো শুনি বৃদ্ধাগৰাকীয়ে তেওঁক সুধিলে যে যিসকলৰ বাবে জাননী দিয়া হয়, তেওঁলোকে ইংৰাজী জানেনে? এই প্ৰশ্নৰ পৰাই অধ্যক্ষই তেওঁৰ সমস্যাৰ সমাধান পালে। ইয়াৰ পিছত সকলো জাননী হিন্দীত ওলাবলৈ ধৰিলে। আনকি নিৰাপত্তাৰক্ষীয়েও সেই জাননীবোৰ পঢ়িছিল। কিছুমান ঘৰুৱা সহায়কাৰীয়েও আগতে পঢ়া-শুনা কৰিছিল। আমাৰ দেশৰ ন্যায়িক ব্যৱস্থাৰ ক্ষেত্ৰতো তেনেকুৱা কিবা এটা ঘটি আছে। ন্যায় বিচৰাসকলে ইংৰাজী নাজানে আৰু ন্যায় দিব বিচৰাসকলে সকলো কাৰ্য্যবিধি কেৱল ইংৰাজীতে কৰে।

ন্যায় বিভাগৰ ৱেবছাইটত পোৱা তথ্য অনুসৰি মধ্যপ্ৰদেশ, উত্তৰ প্ৰদেশ, বিহাৰ আৰু ৰাজস্থানৰ উচ্চ ন্যায়ালয়ত হিন্দী ভাষাত কাৰ্য্যবিধি আৰু ৰায়দানৰ অনুমতি বহুদিন আগৰ পৰাই হৈ আছে। তামিলনাডু চৰকাৰে তামিলত, গুজৰাট চৰকাৰে গুজৰাটীত, ছত্তীশগড় চৰকাৰে হিন্দীত, বংগ চৰকাৰে বাংলা ভাষাত আৰু কৰ্ণাটক চৰকাৰে যেতিয়া কানাড়া ভাষাত নিজৰ নিজৰ উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ কাৰ্যবিধি বিচাৰিছিল, তেতিয়া কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ পৰা অনুমতি ল’ব পৰা নাছিল। দৰাচলতে ১৯৬৫ চনৰ কেবিনেট কমিটীৰ এটা সিদ্ধান্ত আছে যে যদি কেন্দ্রীয় চৰকাৰলৈ এনে কোনো অনুৰোধ আহে, তেতিয়া চৰকাৰে সেই সন্দর্ভত উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ মুখ্য ন্যায়াধীশৰ মতামত ল’ব লাগিব৷

এই ৰাজ্যসমূহৰ প্ৰস্তাৱৰ আধাৰত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে ১৯৬৫ চনৰ কেবিনেট সিদ্ধান্ত অনুসৰি মুখ্য ন্যায়াধীশৰ মতামত বিচাৰিলে। ২০১২ চনত তেতিয়াৰ মুখ্য ন্যায়াধীশগৰাকীয়ে কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰক জনাইছিল যে সমগ্ৰ আদালতে ৰাজ্যসমূহৰ প্ৰস্তাৱ বিবেচনা কৰি গ্ৰহণ নকৰাৰ সিদ্ধান্ত লৈছে। ইয়াৰ পিছত বহুবাৰ এই ৰাজ্যসমূহৰ প্ৰতিনিধিয়ে সংসদতো এই প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিছিল যদিও এতিয়ালৈকে কোনো সিদ্ধান্ত লোৱা হোৱা নাই আৰু কেৱল ইংৰাজী ভাষাত কাৰ্যবিধি চলি আছে। ন্যায়ৰ আকাংক্ষীয়ে নিজৰ ভাষাত ন্যায় পোৱা নাই। সমগ্ৰ দেশৰ নিম্ন আদালতত হ’লেও স্থানীয় ভাৰতীয় ভাষাত ন্যায়িক কাৰ্যবিধি চলোৱাৰ প্ৰয়াস কৰিব লাগে। সাক্ষীৰ বক্তব্য, প্ৰমাণ আদি স্থানীয় ভাৰতীয় ভাষাত হব লাগে। ইয়াৰ ফলত ন্যায়িক প্ৰক্ৰিয়া শক্তিশালী হ’ব আৰু ইয়াত নাগৰিকৰ অংশগ্ৰহণ বৃদ্ধি পাব।

ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা নীতিত ভাৰতীয় ভাষাসমূহক অগ্ৰাধিকাৰ দিয়াৰ বিষয়টো আৰু গৃহমন্ত্ৰী অমিত শ্বাহৰ নেতৃত্বত চৰকাৰী ভাষা সমিতিৰ দ্বাৰা ৰাষ্ট্ৰপতিৰ ওচৰত দাখিল কৰা প্ৰতিবেদনক লৈ সমগ্ৰ দেশতে এক বিভ্ৰান্তিৰ পৰিৱেশৰ সৃষ্টি হৈছে। কোৱা হৈছে যে কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে অ-হিন্দীভাষী ৰাজ্যৰ ওপৰত হিন্দী জাপি দিব বিচাৰিছে। চৰকাৰী ভাষা সমিতিৰ প্ৰতিবেদনত কেনেধৰণৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে, সেইবোৰ এতিয়াও ৰাজহুৱা হোৱা নাই। ইয়াৰ পিছতো ইংৰাজীৰ সমৰ্থকসকল ব্যস্ত হৈ পৰিছে যে চৰকাৰে হিন্দীক আই আই টি, আই আই এম আৰু কেন্দ্ৰীয় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শিক্ষাৰ মাধ্যম হিচাপে গঢ়ি তুলিব বিচাৰিছে। অতি শেহতীয়াকৈ বংগৰ মুখ্যমন্ত্ৰী মমতা বেনাৰ্জী আৰু তামিলনাডুৰ মুখ্যমন্ত্ৰী ষ্টেলিনেও হিন্দী জাপি দিয়াৰ বিৰোধিতা কৰিছে। কিন্তু ক’ত হিন্দী জাপি দিয়া হৈছে সেয়া স্পষ্ট হোৱা নাই। ভাষাক লৈ ৰাজনীতি কৰি ইংৰাজী বজাই ৰখাতকৈ ভাৰতীয় ভাষাক অগ্ৰাধিকাৰ দিয়াই ভাল। শিক্ষা ভাৰতীয় ভাষাত, ন্যায় ভাৰতীয় ভাষাত– এক কথাত ভাৰতীয় ভাষা প্ৰশাসনৰ ভাষা হ’ব লাগে।